Praca, nie obietnice

Wystąpienia

WIĘKSZA PRZEJRZYSTOŚĆ PROCESU KARNEGO

Odsłony: 1473

kronika 4Uchwalona przez Sejm nowelizacja ustawy — Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw zwiększa transparentność procesu karnego poprzez wzmocnienie konstytucyjnej zasady jawności rozprawy. Wprowadza zmiany w zakresie wyłączania jawności rozpraw, udziału organizacji społecznych w postępowaniu sądowym oraz obecności przedstawicieli środków masowego przekazu na posiedzeniach sądu. Nowe przepisy regulują m. in. zasady udziału organizacji społecznych w postępowaniu karnym i kwestię zwolnienia z tajemnicy lekarskiej. Ograniczony został zakres dopuszczalnych wyłączeń jawności rozprawy na podstawie przesłanki ważnego interesu prywatnego. Wprowadzono możliwość zaskarżenia postanowienia sądu w przedmiocie jawności rozprawy oraz wyłączono możliwość apriorycznej odmowy wydania zezwolenia na utrwalanie i transmisję przebiegu rozprawy przez przedstawicieli mediów.

Znowelizowane przepisy umożliwiają udział w procesie przedstawicieli organizacji społecznych. Ma on być obowiązkowy, jeżeli przynajmniej jedna ze stron wyrazi na to zgodę. Ponadto niezależnie od stanowiska stron sąd będzie mógł — ze względu na interes wymiaru sprawiedliwości — dopuścić przedstawiciela organizacji społecznej do udziału w procesie. Przed wydaniem wyroku będzie mu obligatoryjnie udzielany głos.

Nowelizacja przewiduje, iż sąd może zrezygnować z jawności rozprawy w całości lub części w przypadku, gdy mogłaby ona wywołać zakłócenie spokoju publicznego, obrażać dobre obyczaje, ujawnić okoliczności, które ze względu na ważny interes państwa powinny być zachowane w tajemnicy, czy też naruszyć ważny interes prywatny. Wyłączenie jawności będzie możliwe w sytuacji, gdy choćby jeden z oskarżonych jest nieletni lub na czas przesłuchania świadka, który nie ukończył 15 lat, ale także na żądanie osoby, która złożyła wniosek o ściganie. Nowe przepisy zakładają, że wyłączeniu jawności ma prawo sprzeciwić się prokurator. W ustawie zapisano ponadto, że w razie zakłócania porządku rozprawy przez dziennikarzy sąd będzie miał prawo zażądać opuszczenia przez niektórych z nich sali.

Wprowadzono również uregulowania dotyczące tajemnicy lekarskiej. Umożliwiono osobom najbliższym poznanie całokształtu okoliczności związanych ze stanem zdrowia pacjenta, co może m. in. spowodować podjęcie decyzji o złożeniu zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, ale także uniknięcie konieczności wszczynania niepotrzebnego postępowania. Zgodnie z przyjętymi przepisami dysponentem tajemnicy lekarskiej po śmierci pacjenta mają być osoby bliskie, do których ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta zalicza małżonka, krewnego lub powinowatego do drugiego stopnia w linii prostej, przedstawiciela ustawowego, osobę pozostającą we wspólnym pożyciu lub osobę wskazaną przez pacjenta. Nowe regulacje nadają osobom bliskim prawo sprzeciwu wobec zwolnienia z tajemnicy, w sytuacji, w której uznają one, że ujawnienie objętych nią informacji będzie stanowiło nieproporcjonalne i nieuzasadnione naruszenie dóbr osobistych. Do zachowania tajemnicy lekarskiej wystarczający będzie sprzeciw choćby jednej z osób bliskich z kręgu określonych w ustawie, nawet jeśli pozostałe osoby bliskie wyrażą zgodę na ujawnienie informacji. Projekt nowelizacji wniosła grupa posłów PiS. Jego pierwsze czytanie odbyło się na 18. posiedzeniu Sejmu, po czym skierowany został do Komisji nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach. Jej sprawozdanie przedstawił Izbie poseł Andrzej Matusiewicz (PiS), który omówił główne założenia projektu. Poinformował również o zgłoszonym wniosku mniejszości. W imieniu Komisji rekomendował Sejmowi przyjęcie proponowanej ustawy. W debacie przedłożenie poselskie poparły kluby PiS i Kukiz’15 (z wyjątkiem propozycji dotyczącej tajemnicy lekarskiej). Poseł Andrzej Matusiewicz, jako reprezentant Klubu PiS, zgłosił poprawkę, której celem było uporządkowanie i ujednolicenie trybu postępowania w przypadku podjęcia postanowienia w przedmiocie wyłączenia jawności rozprawy. Krytyczne stanowisko wobec projektu zajął Klub PO. Jego przedstawiciel, poseł Andrzej Myrcha zarzucił, że nowe przepisy wprowadzają nadrzędność prokuratura nad sądem w zakresie jawności postępowania. Wyraził także obawy, że proponowane rozszerzenie udziału przedstawicieli organizacji społecznych w procesie może przyczynić się do przedłużenia postępowania. Zapowiedział, że Klub PO nie poprze proponowanej ustawy.

Poseł Mirosław Pampuch(N) ocenił, że projekt ustawy pod pozorem transparentności i jawności procesu karnego wprowadza rozwiązania naruszające zasadę niezawisłości sędziowskiej Zgłosił poprawki, od przyjęcia których uzależnił poparcie jego klubu dla ustawy. Również poseł Krzysztof Paszyk (PSL) uzależnił poparcie projektu od przyjęcia wniosku mniejszości Sekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Michał Wójcik podkreślił, że im bardziej jawne będą postępowania i mniej będzie przypadków korzystania z możliwości wyłączenia jawności, tym bardziej będzie wzrastać zaufanie do wymiaru sprawiedliwości. Zwrócił uwagę, że z ostatnich sondaży wynika, iż zaledwie 25% społeczeństwa ma zaufanie do polskiego sądownictwa, a celem proponowanej ustawy jest zmiana takiego podejścia. Wiceminister odrzucił zarzut wprowadzania nadrzędności prokuratora nad sądem. „Prokurator nie staje ponad sądem. Staje się pewnego rodzaju rzecznikiem praworządności. Może sprzeciwić się w pewnych sytuacjach wyłączeniu jawności. Nie widzimy tutaj absolutnie nic złego” — przekonywał. Podkreślił, że proponowane rozwiązania nie naruszają niezawisłości sądów i są oczekiwane przez społeczeństwo. W czasie drugiego czytania zgłoszono cztery poprawki. Sejm ponownie skierował projekt ustawy do Komisji w celu przedstawienia dodatkowego sprawozdania. Komisja rekomendowała Izbie przyjęcie jednej i odrzucenie trzech poprawek; wniosek mniejszości został wycofany. Posłowie przyjęli poprawkę autorstwa PiS dotyczącą ujednolicenia trybu postępowania w przypadku podjęcia postanowienia w przedmiocie wyłączenia jawności rozprawy. Odrzucono pozostałe poprawki dotyczące utrzymania obecnego stanu prawnego.

Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy — Kodeks postępowania karnego, ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta 245 głosami, przy 175 przeciwnych i 17 wstrzymujących się. Ma ona wejść w życie po 14 dniach od ogłoszenia.