Praca, nie obietnice

Wystąpienia

PRZEPISY DOTYCZĄCE PRZEDAWNIENIA KARALNOŚCI PRZESTĘPSTW

Odsłony: 3737

Instytucja przedawnienia w prawie karnym polega na rezygnacji ze ścigania sprawcy przestępstwa, wyrokowania lub wykonania kary w związku z upływem znacznego czasu od momentu popełnienia czynu zabronionego. Stanowi ona ujemną przesłankę procesową, zgodnie z którą po upływie określonego czasu nie wszczyna się postępowania, a wszczęte – umarza. Karalność przestępstwa ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło: 30 lat – gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa, 20 lat – gdy czyn stanowi inną zbrodnię oraz 15, 10 i 5 lat w przypadku różnych występków (art. 101 Kodeksu karnego). Jeżeli w tych okresach wszczęto postępowanie przeciwko osobie, karalność popełnionego przez nią przestępstwa przedawnia się z upływem 5 lat od zakończenia tych okresów (art. 102 k.k.). Przepisów dotyczących przedawnienia nie stosuje się do zbrodni przeciwko pokojowi, ludzkości i przestępstw wojennych, a także ciężkich przestępstw popełnionych przez funkcjonariuszy publicznych w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych.

Grupa posłów PiS skierowała projekt nowelizacji Kodeksu karnego dotyczący wydłużenia okresu przedawnienia niektórych przestępstw. W myśl przepisu przedstawionego w autopoprawce odnoszącego się do art. 102, jeśli w okresach biegu przedawnienia wszczęto postępowanie, to karalność przestępstw zagrożonych karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata będzie ustawać z upływem 10 lat (dotychczas 5 lat) od zakończenia tych okresów. 

Uzasadniając inicjatywę, poseł Andrzej Matusiewicz (PiS) zaznaczył, że odpowiedzialność za popełnienie przestępstwa oraz przedawnienie tej odpowiedzialności nie są wartościami równoważnymi, dlatego że na gruncie prawa karnego przedawnienie traktowane jest jako element polityki karnej, a nie konstytucyjnie chronione prawo obywatela. Dodał, że inne podejście do instytucji przedawnienia prowadziłoby do premiowania tych przestępców, którzy wytrwale podejmują działania w kierunku uniknięcia odpowiedzialności. W argumentacji poseł powoływał się na wyroki Trybunału Konstytucyjnego, w tym z 2008 r., w którym sąd konstytucyjny stwierdził, że przedłużenie terminu przedawnienia przestępstw, w stosunku do których wszczęto postępowanie przeciwko osobie, nie narusza zasady ochrony zaufania obywateli do prawa. Podkreślił, że oczekiwanie sprawcy, iż po upływie określonego, wcześniej ustalonego przez ustawodawcę czasu nie będzie już ścigany, nie może być traktowane priorytetowo jako przejaw zaufania do państwa i musi ustąpić przed interesem państwa polegającym na realizacji polityki karnej adekwatnej do zmieniającej się rzeczywistości. Przypomniał, że skrócenie okresu przedawnienia nastąpiło ustawą nowelizacyjną z dnia 20 lutego 2015 r., co doprowadziło do umorzenia części postępowań karnych, a kolejne sprawy zagrożone są przedawnieniem, w tym dotyczące członków zorganizowanych grup przestępczych. 

W debacie poseł Arkadiusz Mularczyk (PiS) zastanawiał się, co przyświecało w minionej kadencji rządzącej większości przy podejmowaniu decyzji o skróceniu okresu przedawnienia karalności określonej kategorii przestępstw. Nie wykluczył, że mogło chodzić o to, by niektóre działania byłej koalicji rządzącej nie zostały w sposób skuteczny i sprawiedliwy osądzone. 

Proponowana zmiana to nic innego jak powrót do rozwiązań sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. – zauważyła posłanka Joanna Frydrych (PO), zaznaczając jednocześnie, że terminy przedawnienia, zwłaszcza te określone w art. 102 k.k., pełnią także rolę dyscyplinującą organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości, aby rozstrzygnięcie nastąpiło w rozsądnym terminie, w zgodzie z europejską Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Stwierdziła, że walka z przestępczością jest priorytetem, ale powinna być prowadzona w sposób racjonalny i skuteczny, czemu niekoniecznie sprzyja wydłużenie terminów przedawnienia karalności. 

Posłanka Barbara Chrobak (K’15) powiedziała, że skrócony termin przedawniania karalności czynów wprowadzony nowelizacją sprzed kilku miesięcy, tak jak wiele wdrożonych wówczas przepisów, wywołuje uzasadnione kontrowersje, a ich konsekwencje długo jeszcze ponosić będzie społeczeństwo. Oceniła, że na tych zmianach skorzystały m.in. osoby odpowiedzialne za oszustwa kredytowe, fałszowanie dokumentów, utrudnianie postępowania, wpływanie na świadka, uszkodzenie ciała i kradzież. Oświadczyła, że dobrze, iż kończy się czas ukłonów w stronę przestępców i w imieniu Klubu rekomendowała przyjęcie proponowanej zmiany. 

Poseł Mirosław Pampuch (N) uznał projekt za niedopracowany – ponieważ, jak stwierdził, sami wnioskodawcy, zgłaszając autopoprawkę, nie wiedzą, czego chcą – oraz populistyczny, gdyż nie wnosi żadnej nowej jakości, a jedynie stwarza pozory troski o obywateli. Zgłosił do projektu wątpliwości natury konstytucyjnej z uwagi na zbyt częste zmiany regulacji odnoszącej się do przedawnienia karalności, bowiem zmianie ma ulec przepis, który obowiązuje od 1 lipca 2015 r. W konkluzji oznajmił, że jego klub nie będzie sprzeciwiał się skierowaniu inicjatywy do właściwej komisji. 

Opowiadając się za skierowaniem projektu do komisji, poseł Krzysztof Paszyk (PSL) pytał, dlaczego wnioskodawcy w autopoprawce zmienili zasadniczą przesłankę, która odnosi się do okresu przedawnienia, z wszczęcia postępowania przeciwko osobie na wszczęcie postępowania w sprawie. 

Podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Marcin Warchoł poinformował o pozytywnym stanowisku Ministra Sprawiedliwości o poselskim projekcie. Uznał przedłożenie za akt realizmu i poczucia odpowiedzialności za wymiar sprawiedliwości. Przytoczył stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, w którym stwierdzono, że rolą ustawodawcy jest kreowanie polityki karnej adekwatnejdo zmieniającej się rzeczywistości. Zwrócił uwagę na możliwość przedawnienia w 2017 r. sprawy tzw. mafii paliwowej, w której jest około 20 podejrzanych. Potwierdził, że w resorcie sprawiedliwości trwają prace nad generalną zmianą Kodeksu karnego, jak również Kodeksu postępowania karnego. 

Sejm skierował poselski projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny do Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach.